Azərbaycan Milli Azadlıq Təşkilatının

Azərbaycan Milli Azadlıq Təşkilatının

MƏRAMNAMƏSİ

Giris

İkiqütblü dünya düzəninin dağılması, Sovetlər Birliyi adlı Rusiya imperiyasının çökməsi sonucu Azərbaycanın quzeyində dövlət müstəqilliyinin bərpası, insanlıqdan uzaq fars şovinizminin ağalığına və onun təzahür biçimlərindən biri olan indiki İran İslam Cumhuriyyətinə qarşı ümumi mübarizənin getdikcə güclənməsi vb. nədənlər, özəlliklə Azərbaycan türklüyünün günü-gündən dərinləşən, kütləviləşən Milli Hərəkatı göstərir ki, artıq Azərbaycanın güneyində milli dövlət quruculuğu üçün əlverişli şərait yaranmaqdadır. Bölünüb-parçalandığı gündən bütövləşmə diləyi, öz dövlətini itirərək əsarət altına düşdüyü gündən bağımsızlıq istəyi ilə çırpınan Azərbaycan türklüyü artıq bu gün qutsal qurtuluş yoluna çıxmışdır.

Azərbaycanın güneyində milli qurtulus mubarizesinin derin tarixi kökleri vardir. Settarxan ve Bagirxanin simasinda, ”Azerbaycan Eyaleti Encumeni”nin önderliyinde despotizme qarsi baslayan Mesrute Herekatinin ana fikir xetlerinden birinin de mehz ”Azerbaycan Mesrutiyyet cumhuriyyeti” fikri olmasi Iran adlanan mekanda Azerbaycan turklerinin merkezden qopma isteyinin bariz tezahurudur.

1920-ci ilde Seyx Mehemmed Xiyabaninin önderliyinde ”Azadistan Dövleti”nin qurulmasi ile Azerbaycanin musteqilliyinin elan edilmesi, 1945-ci ilde Seyid Cefer Piseveri rehberliyinde ”Azerbaycan Demokratik Cumhuriyyeti”nin qurulmasi, 1979-cu il islam inqilabindan sonra Ayetullah Serietmedari önculluyunde baslayan ve Azerbaycanin muxtariyyeti telebi ile cixis eden ”Xalqi-muselman” herekati Azerbaycan xalqinin milli qurtulus ve musteqillik ugrunda apardigi dönmez mubarizenin ne qeder derin köklere dayandigini gösterir.

Azerbaycanin quzeyinde 1989-cu ilde baslayan milli azadliq herekatinin 1991-ci ilde musteqil Azerbaycan hedefinin gerceklesmesi ve itirilmis dövlet musteqilliyinin berpasi ile neticelenmesi Azerbaycanin guneyinde milli herekatimizin yeni bir merheleye-Cagdas Azerbaycan Milli Herekati merhelesine addim atmasina ciddi tekan vermisdir. Gunumuzde, 100 illik milli qurtulus herekati tecrubesi ile de zenginlesen Cagdas Azerbacan Milli herekati kemiyyetle yanasi, keyfiyyetce de böyuk bir asma qet etmisdir. Fars sovinizmi ve onun tezahur formalarindan biri olan Iran Islam Cumhuriyyeti rejiminin basqilarina baxmayaraq, milli-medeni mustevide ugurla davam eden bu herekatin bu gun tamamile milli-siyasi bir xarakter almasi Azerbaycanin guneyinin qurtulusu ugrunda aparilan qutsal mucadilenin derinliyini ve zenginliyini aciqca ortaya qoymaqdadir.

Bele bir seraitde, Azərbaycanın güneyində müstəqillik hədəfinə yönəlik qutsal mübarizənin qalib gəlməsi üçün millətimizin bu hədəf doğrultusunda milli-siyasi təşkilatlanması vacib şərtlərdən biri kimi getdikcə daha çox önəm qazanmaqdadır. Hər hansı bir cild altında gizlənir-gizlənsin, fars şovinizminin bütün təzahür formalarına qarşı duracaq və yalnız Azərbaycan türklüyünün milli mənafeyini əsas alacaq bu milli-siyasi təşkilatlanma ehtiyacı günümüzün ən zəruri bir ehtiyacı kimi qabarmaqdadır. Azərbaycan türklüyünün milli-siyasi təşkilatlanma zərurəti zərbəni eyni nöqtələrə yönəldəcək ayrı-ayrı milli-siyasi təşkilatların, partiyaların, milli hədəfli çeşidli qurumların yaranmasını gərəkdirir.

Məhz bu milli-siyasi təşkilatlanma zərurətindən irəli gələrək və Azərbaycanın milli-siyasi təşkilat qurumlarından biri olaraq biz milli demokratik mahiyyətli Azərbaycan Milli Azadliq Təşkilatinı ( qısaca: AMAT ) yaradır və bildiririk ki, Azərbaycanın güneyində müstəqil və demokratik Azərbaycan uğrunda mübarizə aparan bütün qurumlarla əməkdaşlığa, işbirliyinə hazırıq.

Ümumi müddəalar

Azərbaycan Milli Azadlıq Təşkilatı – AMAT milli demokratiyaya əsaslanan, dini, qövmi, irqi, sinfi, ideoloji vb. mənsubluqlardan asılı olmayaraq Azərbaycanın güneyinin qurtuluşu uğrunda mübarizə aparan Azərbaycan insanlarını öz sıralarında birləşdirmiş milli-siyasi qurumdur.

AMAT-ın başlıca məqsədi ümum Azərbaycan türk millətinin səadəti və hərtərəfli rifaha qovuşması üçün Müstəqil, Bütöv və Demokratik Azərbaycan Dövləti qurmaqdır. Bu başlıca məqsədi həyata keçirərkən AMAT Azərbaycan insanının azadlığı, Azərbaycan Vətəninin abadlığı, Azərbaycan türk millətinin xoşbəxtliyi və Azərbaycan Dövlətinin qüdrətliliyi təməlindən çıxış edir.

AMAT Demokratik Bütöv Azərbaycan ülküsünün gerçəkləşməsində Azərbaycanın güneyinin qurtuluşunu başlıca şərt sayır və ilk addım olaraq Azərbaycanın güneyində müstəqil, milli, demokratik, dünyəvi (laik), sosial yönümlü hüquq dövlətinin qurulmasi uğrunda mübarizə aparır.

AMAT Azərbaycanın güneyində toplum həyatının bütün sahələri üzrə baş verən son gəlişmələri və dəyişimləri həryönlü araşdıraraq hesab edir ki, Azərbaycan Milli Hərəkatında milli-mədəni ağırlıq mərkəzli oyanış aşaması bütövlükdə uğur qazanmış və artıq keyfiyyətcə yeni bir mərhələ – milli-siyasi ağırlıq mərkəzli qurtuluş aşaması başlamışdır. Ona görə də, Azərbaycan Milli Hərəkatı öz gücünü öncəki aşamanın ardı olan bu yeni aşamaya və onun tələblərinə uyğun yenidən biçimləndirməli, özəlliklə Hərəkatın milli-siyasi təşkilatlanma – partiyalaşma sorunu tezliklə çözülməlidir,

AMAT İran adı altında gizlədilmiş Farsıstan (=Persian) dövləti üzrə baş verən ümumi proseslərə qoşulmur, bu yöndəki rejim, yaxud hakimiyyət dəyişikliyi ilə bağlı toqquşmalara qatılmır, ümumiranlılığı təməl alan qurumlarla hər hansı bir işbirliyindən imtina edir, indiki anda yalnız Azərbaycanın güneyinin qurtuluşu uğrunda mübarizə aparır və bu yolda yürüyən bütün şəxslərlə, bütün qurumlarla əməkdaşlığa, işbirliyinə hazır olduğunu bildirir.

AMAT hansı şəraitdə olursa-olsun, zorakılığı və terrorizmi məqsədəçatma üsulu kimi pisləyir, öz fəaliyyətində uluslararası normalara və çağdaş dünya dəyərlərinə uyğun olaraq demokratik mübarizənin bütün biçimlərindən yararlanmağı məqbul sayır.

AMAT apardığı milli azadlıq mübarizəsində müsavatcılıq ideyalarına, böyük öndərlərimiz Səttarxan, S.M. Xiyabani, M.Ə. Rəsulzadə, S.C. Pişəvəri, Ə. Elcibəy düşüncələrinə və ənənələrinə söykənir, Azərbaycanın milli mənafeyini və çağdaş demokratik dünya dəyərləri və normalarını əsas götürür.

ANA İLKƏLƏR

AMAT öz başlıca məqsədinə yetmək üçün apardığı mübarizədə ən ümumi prinsip olaraq bağımsızlıq, bütövlük və xoşgörü ilkələrini əsas götürür və hesab edir ki, bağımsızlıq ilkəsi Müstəliq Azərbaycan üçün, bütövlük ilkəsi Bütöv Azərbaycan üçün, xoşgörü ilkəsi Demokratik Azərbaycan üçün təməl şərtdir.

Bağımsızlıq bu gün Azərbaycanın güneyində, sabah isə Bütöv Azərbaycanda heç bir yabançı dövlətə və ya dövlətlər birliyinə tabe olmayan, yalnız öz millətinin milli iradəsinə söykənən və öz milli mənafeyini əsas götürən müstəqil dövlət qurulmasını irəli sürən bir ilkədir.

Bütövlük Azərbaycanın bölünmə faciəsini ortadan qaldırmağı, milli və tarixi əraziləri ilə birgə Azərbaycan Vətənini eyni bir Azərbaycan Dövlətinin hüdudları içərisində birləşdirməyi və ümum Azərbaycan türklüyünün coğrafi, kültürəl, toplumsal, iqtisadi, hərbi, siyasi... yönlərdən tam bütünləşərək vahid bir millət kimi siyasi tarix səhnəsinə çıxmasını əsas alan bir ilkədir.

Xoşgörü (tolerantlıq) Azərbaycan toplum yaşamının bütün sahələrində inanc, fikir, düşüncə, təşkilat... çeşidliliyinin yanaşı var ola bilməsini, Azərbaycan milli varlığı üçün təhlükə törədən durumlar dışında müxtəlifliyə və fərqliliyə dözümlülüyü, çoxfikirliliyi (plüralizmi) normal saymanı və başqa cür olmağı anlayışla qarşılaya bilməni gərəkdirən bir ilkədir.

AMAT bir-birini tamamlayan bu üç ümumi ilkəni Azərbaycan türklüyünün üz tutacağı ən ümumi prinsiplər sayır və həmin ilkələrin Azərbaycan Milli Hərəkatında, Azərbaycan milli dövlətçiliyində qəbul edilib əsas götürülməsini gərəkli bilərək bu yolda çalışır.

AMAT öz mübarizəsində əsas götürdüyü bu ümumi ilkələrlə yanaşı, aşağıdakı özəl ilkələri də qəbul edərək həm təşkilatiçi, həm də təşkilatdışı münasibətlərdə onlara söykənilməsini önəmli bilir:

Azərbaycançılıq. İran adı altında pərdələnmiş Farsıstan (=Persiya) və ya Azərbaycanın müstəqilliyinə, ve demokratikliyinə ziyan vura biləcək hər hansı bir başqa dövlət üçün yox, yalnız Azərbaycan üçün, Azərbaycanın milli mənafeyi üçün mübarizə aparan AMAT Azərbaycançılıq ilkəsindən çıxış edir və ugrunda mubarize apardigi ilkələrin məhz Azərbaycanda gerçəkləşməsinə başlıca önəm verir.

Hürriyyətçilik. Hər kəs Ümumdünya İnsan Haqları bəyannaməsində və bir sıra uluslararası sənədlərdə əksini tapmış toxunulmaz, vazkeçilməz siyasi, sosial, iqtisadi, kültürəl... təməl haqq və azadlıqlara sahibdir. AMAT Azərbaycanda bu təməl insan haqlarını, azadlıqlarını, vətəndaş hüquqlarını sağlayan, qoruyan və hüququ üstün tutan bir dövlət quruluşu yaradılması uğrunda çalışır.

Millətçilik. İrqçiliyin, şovinizmin bütün biçimlərini rədd edən AMAT qurtuluşçu bir millətçilik anlayışına sahibdir. Bu millətçilik Azərbaycan Türk millətinin köləlikdən, əsarətdən qurtulmasini, gəlişib yüksəlməsini, öz milli-mənəvi dəyərlərini inkişaf etdirməsini, istər Azərbaycanın güneyində, istərsə də quzeyində Müstəqil Azərbaycan Dövləti qurmasını və iki Azərbaycan Dövlətinin birləşərək əbədi yaşamasını nəzərdə tutan bəşəri bir düşüncə sistemidir. AMAT-a görə, Azərbaycan Türk milləti anlayışı irqindən, dinindən, qövmi mənşəyindən vb. asılı olmayaraq, Azərbaycan milli kimlik şüuruna yiyələnib Vətənini Azərbaycan, özünü Azərbaycanlı sayan, taleyinin Azərbaycanla bağlılığına inanan, qudretli, azad və demokratik Azərbaycan Dövləti uğrunda çalışan hər bir Azərbaycan insanını qapsayır (ehtiva edir).

Vətənçilik. AMAT hazırda kiçicik bir quzey kəsimində Azərbaycan Dövləti yaradılmış, qalan bölümləri isə muxtelif dovletler arasında bölüşdürülərək parçalanmış Azərbaycan ölkəsinin bütünlüyünü əsas alır və bildirir ki, Azərbaycan Vətəni anlayışı milli və tarixi Azətbaycan coğrafiyasının bütününü qapsayır. Bu qutsal Vətəndə Azərbaycan Türkləri ilə yanaşı bir sıra milli azlıq, azsaylı xalq və etnik qruplar da yaşayır və AMAT-ın fikrincə, mütləq çoxluğu oluşduran Azərbaycan Türkləri Azərbaycan vətəndaşı olan həmin milli azlıq, azsaylı xalq və etnik qrupların öz dillərində yazıb-oxumaları, öz kültürlərini qoruyub yaşatmaları üçün sorumluluq daşıyır.

Milli təsanüdçülük. AMAT türk toplum fəlsəfəsinin özülü və türk milli dövlətçilik gələnəyinin fəlsəfi əsası olan milli təsanüdçülüyü – milli solidarizmi söykəniləcək ən üstün ilkələrdən biri olaraq görür, milli dayanışmanın, milli birlik və bərabərliyin möhkəmləndirilməsində, sosial ədalətin bərqərar olmasında, toplumsal yaşamda fərdlə toplumun, ümumi ilə xüsusinin mənafeyinin uyumlu (ahəngdar) vəhdətinə nail olunmasında, Azərbaycanın bütün vətəndaşlarının maddi və mənəvi inkişafa, rifaha qovuşmasında milli təsanüdçülüyü istinad nöqtəsi sayır.

BAŞLICA GÖRÜŞLƏR

Əsarət boyunduruğu altında olan bir toplumun qurtuluş əldə etməsi və öz milli istiqlalını qazanması məsələnin bir yönüdür, məsələnin digər önəmli yönü isə qurtuluş sonucunda milli hakimiyyətin yaranması və bu milli hakimiyyətin öncüllüyü ilə milli dövlət qurulmasıdır. Ulu öndər M.Ə.Rəsulzadənin dediyi kimi, “Milli istiqlal – bu, bir zərfdir, zərfin içindəki isə milli hakimiyyətdir”. Ona görə də, AMAT təkcə qurtuluş uğrunda yox, həm də milli dövlət quruculuğunu gerçəkləşdirəcək milli hakimiyyət uğrunda mübarizə aparır.

Azərbaycan Milli Hərəkatının qurtuluş aşaması uğur qazandığı zaman AMAT milli dövlət quruculuğuna dair öz görüşlərini bütün incəlikləri ilə geniş şəkildə açıqlayacaqdır. Hələliksə AMAT öz fəaliyyətinin ağırlıq mərkəzini qurtuluş aşamasına yönəltdiyi üçün milli dövlət quruculuğu ilə bağlı bütün sorunlara deyil, yalnız bəzi önəmli məsələlərə yönəlik öz görüşlərini qısaca açıqlamağı gərəkli bilir. Azərbaycanda müstəqil, milli, demokratik, dünyəvi (laik), sosial yönümlü hüquq dövləti qurulması uğrunda mübarizə aparan AMAT-ın bu önəmli dəyərlərlə bağlı başlıca görüşləri aşağıdakı kimidir:

Müstəqil dövlət. Əsarətdə olan bir millətin insanları da kölədir və onların azad yaşama hüquqları yoxdur, yaxud çox aşağı düzeydədir. Çünki bir millətin insanları yalnız öz müstəqil dövlətlərində gerçəkdən azad ola və özgür yaşaya bilərlər. Müstəqil dövlət heç bir yabançı dövlətə və ya dövlətlər birliyinə tabe olmayan, dünya siyasi səhnəsində suverenliyi qəbul edilən, özü ilə bağlı bütün məsələlərdə son qərarı özü verən və öz millətinin milli iradəsinə söykənib öz milli mənafeyini əsas götürən bağımsız bir dövlət deməkdir. AMAT Azərbaycanda məhz belə bir müstəqil dövlət qurulması və Azərbaycan Dövlətində Azərbaycan insanlarının gerçək azadlığı uğrunda mübarizə aparır.

Milli dövlət. Milli dövlət hər hansı bir şəxsin, bir xanədanın, bir qrupun, bir sinif və ya zümrənin, təbəqənin yox, yalnız millətin iradəsinin üstün tutulduğu, hakimiyyətin öz məşruluq (legitimlik) qaynağını yalnız millətdən aldığı, millətin bütün fərdlərinin siyasi, iqtisadi, sosial, mədəni haqlarının qorunduğu, demokratiya və insan haqlarına sayğının gerçəkdən mövcud olduğu, qanunun ali, hüququn üstün sayıldığı bir dövlətdir. Milli dövlətin bu özəlliklərinə uyğun mahiyyət daşıyan hakimiyyət isə milli hakimiyyətdir. Millət təməlindən çıxış edən AMAT Müstəqil Azərbaycanda hər hansı bir hakimiyyət uğrunda yox, məhz milli dövlət quruculuğunu gerçəkləşdirəcək milli hakimiyyət qurulması uğrunda mübarizə aparır.

Demokratik dövlət. Milli demokratik bir qurum olan və milli dəyərlərə sayğı ilə yanaşıb onlara cox ciddi onəm verən bir demokratiya anlayışına yiyələnmiş AMAT inanır ki, millətə ən yaxşı şəkildə xidmət edilməsi, insan haqlarının aliliyi, vətəndaş hüquqları və azadlıqlarının qanunla qorunması, vətəndaşların bərabərhüquqlu, azad, sərbəst seçkilərlə öz rəylərini bildirməsi və dövlətin idarə edilməsində millətin birbaşa iştirakının təmin olunması, din, vicdan, söz, mətbuat azadlığı, xoşgörü (tolerantlıq), çoxfikirlilik (plüralizm), millətin milli iradəsinin üstün tutulması və vb. dəyərlər yalnız demokratik rejim çərçivəsində gerçəkləşə bilər. AMAT-ın fikrincə, diktatura, avtoritarizm və totalitarizmi önləyəcək gerçək bir çoxpartiyalı sistemin biçimlənib oturuşması, iqtidar dəyişiminin yalnız sivil və dinc yolla – azad seçki ilə gerçəkləşməsi, etnik qrup, azsaylı xalq və milli azlıqların hüquqlarının qanunla tanınması, onların öz dillərini, öz milli mədəniyyətlərini, adət-ənənələrinI qoruması və sərbəst inkişaf etdirməsi üçün hər cür şəraitin yaradılması, qadın haqlarının qorunması və onların kişilərlə hüquq bərabərliyinin təmin olunması vb. ancaq demokratik rejimdə mümkündür. Ona görə də, AMAT Azərbaycan Dövlətinin idarə şəklinin məhz demokratik rejim çərçivəsində olmasını doğru sayır, bu yöndə verdiyi mücadiləni apardığı milli azadlıq mübarizəsinin tərkib hissəsi kimi qəbul edir, toplum içərisində demokratik təfəkkür tərzinin və milli dəyərlərə önəm verən yüksək demokratiya kültürünün geniş yayılaraq yaşam tərzinə çevrilməsini çox önəmli bilir.

Dünyəvi (laik) dövlət. Din və vicdan özgürlüyünə sayğı duyan heç bir normal toplum dinsiz ola bilməz, çünki din toplum yaşamının ayrılmaz özəlliklərindən biridir. Eyni zamanda, din və vicdan özgürlüyünün tələbinə görə, din siyasətə alət olmamalı və bir qrup siyasətçinin əlində başqa qrup siyasətçilərə qarşı mübarizə vasitəsinə çevrilməməlidir. Dünyəvi (laik) dövlət anlayışı da məhz buradan hərəkətlə dinin dövlətdən ayrı olmasını və şəriətin dövlət işlərinə, siyasətə qarışmamasını, yalnız toplumsal düzeydə öz varlığını sürdürməsini gərəkli bilir. Bütün dinlərə, dini dünyagörüş və inanclara sayğı ilə, xoşgörü ilə yanaşan AMAT bu dini dünyagörüş və inancları toplum mənəviyyatını zənginləşdirən çox önəmli bir amil sayır və hesab edir ki, Azərbaycan Dövlətində din siyasətdən ayrı olmalı, dövlət işlərinə qarışmamalıdır.

Sosial yönümlü dövlət. Tarixi təcrübə göstərdi ki, toplum yaşamı ilə bağlı hər şeyin, özəlliklə iqtisadiyyatın tam dövlət əlində cəmləşdirilməsi də, yaxud əksinə, dövlətin heç nəyə qarışmaması da özünü doğrultmur. Ona görə də, çağımızda modern dövlətlərin bu və ya digər düzeydə sosial yönümlü olması ümumməqbul bir normaya çevrilmişdir. Azərbaycanın bütün sərvətlərinin yalnız Azərbaycana məxsusluğu uğrunda mübarizə aparan AMAT nə mütləq liberalizmi, nə də mütləq kollektivizmi qəbul etməyib orta bir yol tutaraq milli təsanüdü – solidarizmi daha üstün sayır və qurulacaq Azərbaycan Dövlətinin məhz sosial yönümlü olmasını, milli gəlirin ədalətlə bölünməsini və demokratik sistemə, azad bazar və sərbəst ticarətə zərbə vurmadan dövlətin müəyyən tənzimləyici rol oynamasını gərəkli bilir. Bu dövlətdə bütün yönləri ilə sosial ədalət gözlənilməli, fərq qoyulmadan hamı üçün fürsət bərabərliyi yaradılmalı, kimliyindən asılı olmayaraq, bütün vətəndaşların iş, təhsil, sağlamlıq vb. sosial, iqtisadi, mədəni imkanlardan yararlanması sağlanmalıdır.

Hüquq dövləti. Hüquq dövləti hüququn üstün, insan haqlarının ali sayıldığı, qanun qarşısında hamının bərabərliyi ilkəsinin hakim olduğu, Anayasada təsbit edilmiş insan haqları, vətəndaş hüquqları və azadlıqlarına qanunla təminat verilən və bu təminatın söz olaraq qalmayıb, əməldə də gerçəkləşdiyi bir dövlətdir. AMAT Azərbaycanda insan haqları, vətəndaş hüquqları və azadlıqlarının ən güvəniləcək təminatı kimi məhz belə bir hüquq dövləti qurulması uğrunda mübarizə aparır.

Azərbaycanda müstəqil, milli, demokratik, dünyəvi (laik), sosial yönümlü hüquq dövləti qurulmasına yönəlik göstərilən bu önəmli dəyərlərlə yanaşı, təbii ki, digər mühüm dəyərlər də az deyil. Ancaq AMAT çeşidli sahələrə aid həmin dəyərlərdən hələlik bəhs etmir və yalnız yuxarıdakılara qısaca toxunmaqla bəlli bir təsəvvür yaratmağı yetərli bilir.

Məqsəd və vəzİfələr

AMAT-ın başlıca məqsədi Azərbaycan türklüyünün milli iradəsini ifadə edəcək Müstəqil, Bütöv və Demokratik Azərbaycan Dövləti qurmaq və bu dövlətin öncüllüyü ilə Azərbaycan türk millətini gəlişdirib yüksəltmək, onu səadətə və hərtərəfli rifaha qovuşdurmaqdır. Təbii ki, iç və dış şərtlər, obyektiv və subyektiv amillər bu başlıca məqsədin birdən-birə yox, aşamalar üzrə, zaman-zaman gerçəkləşəcəyini ortaya qoyur. AMAT Azərbaycan Milli Hərəkatında oyanış aşamasının bütövlükdə uğur qazanmasını bildirərək və indi var olan durumu, gəlişmələrin yönlərini göz önünə alaraq hesab edir ki, bundan sonra Azərbaycan Milli Hərəkatında iki əsas strateji mərhələ ayrıca qabardılmalıdır:

I. Azərbaycanın güneyinin qurtuluşu mərhələsi. Bu aşamada Azərbaycanın güneyində fars şovinizminin dəyirmanına su tökən muxtariyyət, federalizm kimi aldadıcı nağıllar bir qırağa atılmalı, “İran”, “islam” vb. adlar altında gizlədilmiş fars sömürgəçiliyinə biryolluq son qoyulmalı və Azərbaycanın müstəqil, milli, demokratik, dünyəvi (laik), sosial yönümlü hüquq dövləti yaradılmalıdır.

II. Azərbaycanın bütövləşməsi mərhələsi. Bu aşamada ümumxalq referendumu vasitəsilə iki Azərbaycan Dövləti birləşməli, Müstəqil, Bütöv və Demokratik Azərbaycan Dövlətinin öncüllüyü ilə ümum Azərbaycan türklüyünün vahid milli gücü Azərbaycanın inkişafına, gəlişib yüksəlməsinə yönəldilməlidir.

AMAT bir yandan qloballaşan, o biri yandan isə demokratikləşmənin yaratdığı milli dövlətlər səbəbinə yerəlləşən (lokallaşan) dünyadakı sürəcləri, içərisində Azərbaycanın da yer aldığı bölgədə gedən prosesləri, dünya, bölgə və ölkə üzrə siyasi, toplumsal, iqtisadi, kültürəl sahələrdə gerçəkləşən dəyişimləri izləyib araşdıraraq tam əminliklə bildirir ki, İran adı ilə pərdələnmiş Farsıstan (=Persian) imperiyasının dağılacağı, Azərbaycanın güneyinin işğaldan, sömürgəçilikdən qurtulub öz bağımsız dövlətini quracağı qaçılmazdır və o qutsal gün çox da uzaqda deyil. Ona görə də, bağımsızlıq, bütövlük və xoşgörü təməl ilkələri ilə milli mübarizə yoluna çıxan AMAT həlledici məqamda tarixi fürsəti itirməmək və millət olaraq o qutsal günü hazırlıqlı qarşılaya bilmək üçün indiki anda başlıca diqqəti Azərbaycanın güneyinin qurtuluşuna yönəltməyi gərəkli bilir.

AMAT inanır ki, Demokratik Bütöv Azərbaycan yolu Azərbaycanın güneyinin qurtuluşundan keçir və Azərbaycanın güneyinin qurtuluşu ümum Azərbaycan türklüyünün sorunları içərisində öncəlik sırası baxımından ilk yerlərdən birini tutur. Daha doğrusu, ümum Azərbaycan türklüyünün var olan, yaxud var ola biləcək bir çox sorunlarının çözülməsində Azərbaycanın güneyinin qurtuluşu açar rolu oynayır. Ona görə də, AMAT “İran”, “islam” vb. adlarla pərdələnmiş sömürgəçi Farsıstan (Persian) dövlətinin ağalığına son qoyaraq Azərbaycanın güneyinin qurtuluşuna nail olmağı indiki anda əsas hədəf sayır və apardığı mübarizənin təməl ağırlığını məhz bu hədəfə yönəldir.

AMAT apardığı mübarizənin indiki durumunda Milli Hərəkatın hərəkətverici qüvvələrinin və alt yapısının gərəyincə biçimlənməsinə, oturuşub güclənməsinə, qurtuluşu gerçəkləşdirəcək uyğun milli güc yetişdirilməsinə yönəlik aşağıdakı işlərin görülməsini özünün başlıca görəvləri sayır:

– AMAT Məramnaməsində irəli sürülən ideyaların ümum Azərbaycan türklüyü içərisində geniş yayılıb kütləviləşməsinə və öncül bir mövqe tutmasına yönəlik fəaliyyətlərin gücləndirilməsi;

– fars sömürgəçiliyinin açıq-aydın biçimdə xalqa tanıdılması, fars şovinizminin bütün təzahür biçimlərinin (şahçılıq, dinçilik, solçuluq, liberalçılıq vb.) ifşa edilməsi;

– Azərbaycanın uğradığı faciələrlə, üzləşdiyi ədalətsizliklərlə bağlı gerçəkliklərin dünyaya duyurulması və dünya xalqlarının ictimai rəyini qazanmaqla Azərbaycan milli davasının dəstəklənməsinə nail olmaq yönündə ardıcıl çalışılması;

– uluslararası insan haqları qurumları və dünya kütləvi informasiya vasitələri ilə sıx əməkdaşlıq yaparaq Azərbaycan mövzusuna diqqətin artırılmasına çalışılması, özəlliklə Azərbaycanın güneyində fars şovinizminin tətbiq etdiyi etnosid (milli mədəniyyətin ortadan qaldırılması) siyasətinin, milli ayrı-seçkiliyin (diskriminasiyanın) baş alıb getməsi və insan haqlarının çox kobudluqla tapdanması faktlarının qabardılması;

– Azərbaycanın güneyinin qurtuluşu uğrunda mübarizə bir və ya bir neçə qurumun yox, bütün millətin mübarizəsi olduğu üçün ümum Azərbaycan türklüyünü və onun bütün maddi-mənəvi imkanlarını bu mübarizəyə səfərbər etmək yönündə fəaliyyətlərin genişləndirilməsi;

– oyanış aşamasının bütövlükdə uğur qazandığı və qurtuluş aşamasının başladığı indiki dönəmdə Azərbaycan Milli Hərəkatının üzləşdiyi ciddi nəzəri sorunların ortadan qaldırılmasına, qurtuluş, bütövlük və demokratiya dayaqları üzərində biçimlənən çağdaş Azərbaycan milli məfkurəsi əsasında Hərəkatın düşüncə təməllərinin möhkəmləndirilməsinə və xalq içərisində geniş yayılıb mənimsənilməsinə yönəlik ardıcıl fəaliyyət göstərilməsi;

– Azərbaycanın güneyində, quzeyində və Azərbaycan hüdudlarından qıraqda milli – siyasi təşkilatlanmanın, özəlliklə siyasi partiyaların, kütləvi informasiya vasitələrinin ( qəzetlər, dərgilər, elektron dərgilər, televiziyalar, radiolar, informasiya agentlikləri vb. ) və insan haqları qurumlarının yaradılmasına və fəaliyyətlərinin gücləndirilməsinə, var olan milli-siyasi qurumlar arasında uzlaşma, işbirliyi və əməkdaşlığın dərinləşdirilməsinə və bütün fəaliyyətlərin vahid bir məcraya – Azərbaycan Milli Hərəkatınının başlıca hədəflərinə yönəldilməsinə özəl diqqət yetirilməsi, bu yöndə ardıcıl çalışılması;

– irqçilik, sinifçilik, yerliçilik, tayfaçılıq, məzhəbçilik vb. bu kimi bölücü fəaliyyətlərə qarşı mübarizə aparılması və milləti birləşdirib bütövləşdirəcək milli dayanışma (milli həmrəylik) duyğusunun qabardılması;

–ümum Azərbaycan türklüyü içərisində “Dildə, fikirdə, işdə birlik!” (İ.Qaspıralı) yaradılmasına yönəlik əməli addımların gücləndirilməsi;

– Azərbaycan Milli hərəkatında öncül rol oynayacaq, Azərbaycanın güneyində müstəqil dövlətin əsaslarını qoyacaq milli-siyasi kadrların yetişdirilməsi doğrultusunda əməli addımların atılması, milli-siyasi maarifçilik fəaliyyətlərinin gücləndirilməsi;

– demokratiya, insan haqları, sosial ədalət vb. bu kimi çox önəmli bəşəri dəyərlərlə bağlı gəlişmiş dünya ölkələrində qazanılan uğurların, təcrübələrin araşdırılıb öyrənilməsinə, Azərbaycan toplumu içərisində mənimsənilərək geniş yayılmasına, Azərbaycanda demokratiya mədəniyyətinin və demokratik düşüncə tərzinin dərin kök salıb oturuşmasına çalışılması.

Fəaliyyət BİÇİMLƏRİ

AMAT ümum Azərbaycan türklüyünün var olan potensialını, maddi-mənəvi bütün imkanlarını indiki anda Azərbaycanın güneyinin qurtuluşu uğrunda mübarizəyə yönəltməkdə öz boynuna düşənləri gerçəkləşdirə bilmək məqsədilə Azərbaycanın güneyində, quzeyində və yurddışında öz alt strukturlarını və uyğun yan qurumlarını yaradır.

AMAT zorakılığı və terrorizmi məqsədəçatma üsulu kimi pisləyərək, öz fəaliyyətində uluslararası normalara və çağdaş dünya dəyərlərinə uyğun demokratik mübarizənin bütün biçimlərindən yararlanmağı məqbul sayaraq və var olan bütün iç-dış şərtləri göz önünə alaraq:

– bilinən mövcud şərtlər dəyişmədikcə Azərbaycanın güneyində gizli fəaliyyət metodlarına üstünlük verir;

– Azərbaycanın quzeyində və digər dünya dövlətlərində mövcud Anayasaya, qüvvədə olan qanunvericiliyə, normalara uyğun olaraq açıq fəaliyyət göstərir.

AMAT Azərbaycan Milli Hərəkatının hədəflərinə uyğun fəaliyyət göstərən qurumlarla əməkdaşlıq etməyi və ittifaqlar, bloklar yaratmağı məqbul sayır.

AMAT öz hədəfləri doğrultusunda fəaliyyət göstərmək üçün konfranslar, seminarlar, müzakirələr, görüşlər, dəyirmi masalar vb. təşkil edir, mitinq, piket, nümayiş vb. tədbirlər həyata keçirir.

AMAT Azərbaycanın güneyində, quzeyində və dünyada baş verən hadisələrə münasibət bildirmək, insanların məlumatlılığını artırmaq və bilgilənməsini sağlamaq, siyasi maarifçilik işlərini genişləndirmək məqsədilə mümkün bütün informasiya vasitələrindən yararlanır və imkan daxilində öz informasiya şəbəkəsini qurur.

Ana Sehife